Wat valt onder klasse 7
Klasse 7 omvat radioactieve stoffen: materiaal dat straling uitzendt op een niveau dat vervoer onder een apart regime vereist. Anders dan bij de meeste andere klassen draait de indeling hier niet primair om een chemische eigenschap, maar om het stralingsniveau aan het oppervlak en op afstand van het collo. Dat niveau bepaalt zowel de categorie waarin het collo wordt ingedeeld als het type verpakking dat verplicht is. De regelgeving voor klasse 7 is in belangrijke mate gebaseerd op internationale stralingsbeschermingsnormen en kent een eigen laag van vergunningen en meldingsplichten die bij andere klassen ontbreekt.
Categorie-indeling
Elk collo met radioactieve stoffen krijgt een categorie toegewezen op basis van het gemeten stralingsniveau, zichtbaar aan het etiket dat op het collo is aangebracht. Categorie I-WHITE geldt voor het laagste stralingsniveau en vraagt geen aanvullende afstandsmaatregelen tijdens normaal vervoer. Categorie II-YELLOW en categorie III-YELLOW gelden voor hogere stralingsniveaus, met III-YELLOW als de hoogste categorie die nog als regulier vervoer geldt. Bij deze hogere categorieën wordt de afstand tussen het collo en personen, en tussen het collo en onbelicht fotografisch materiaal, onderdeel van de planning.
| Categorie | Stralingsniveau | Etiketkleur |
|---|---|---|
| I-WHITE | Laagste | Wit |
| II-YELLOW | Gemiddeld | Geel/wit |
| III-YELLOW | Hoogste (regulier vervoer) | Geel/wit |
Colli-typen
Naast de categorie kent klasse 7 een indeling naar het type collo, afgestemd op de hoeveelheid en de aard van de radioactieve inhoud. Vrijgestelde colli, ingedeeld rond de UN-nummers UN2908 tot en met UN2911, bevatten een zeer beperkte hoeveelheid radioactief materiaal en vallen grotendeels buiten het volledige regime. Type A-colli, ingedeeld rond UN2915, zijn ontworpen om normale transportomstandigheden te doorstaan zonder verlies van afscherming. Type B-colli, ingedeeld rond UN2916 en UN2917, zijn zwaarder uitgevoerd en bedoeld voor grotere hoeveelheden of hogere activiteit, met een verpakking die ook een ernstig ongeval moet kunnen doorstaan. Het exacte UN-nummer hangt af van de precieze inhoud, de activiteit en de vorm van het materiaal — raadpleeg bij twijfel de actuele tabel A.
Transportindex
De transportindex, afgekort TI, staat vermeld op het etiket van elk collo in categorie II-YELLOW en III-YELLOW en geeft de stralingsintensiteit rond het collo aan. Bij vervoer van meerdere colli in één voertuig telt de transportindex van de afzonderlijke colli bij elkaar op tot een totale transportindex voor de lading. Wordt daarbij een grenswaarde overschreden, dan is aanvullende afscherming nodig, een andere stuwage met meer tussenruimte, of in sommige gevallen een aparte vergunning voor het gecombineerde transport. De transportindex van een enkel collo zegt dus niets over de vraag of een combinatie van colli nog toelaatbaar is.
Transportindex herberekenen bij combineren
Zodra colli met radioactieve stoffen worden samengevoegd in één lading, moet de totale transportindex opnieuw berekend worden. Het optellen van individueel toegestane colli kan resulteren in een gecombineerde lading die de grenswaarde overschrijdt, ook als geen van de afzonderlijke colli dat op zichzelf doet.
Meldingsplicht
Voor bepaalde zwaardere zendingen binnen klasse 7 geldt een meldingsplicht bij de bevoegde autoriteit, voorafgaand aan het vervoer. Welke zendingen precies meldingsplichtig zijn, hangt af van de categorie, de activiteit en het colli-type. Deze meldingsplicht staat los van de reguliere gegevens op het vervoersdocument, dat voor klasse 7 aanvullende velden bevat ten opzichte van andere klassen, waaronder de categorie en de transportindex.
Afscherming, afstand en oppervlaktebesmetting
Naast de transportindex geldt voor elk collo een maximale toegestane stralingswaarde aan het oppervlak. Die waarde is de basis waarop de categorie wordt vastgesteld en bepaalt tegelijk hoe dicht personen tijdens laden, lossen en vervoer bij het collo mogen komen. Voertuigen die met categorie II-YELLOW of III-YELLOW colli rijden, houden daarnaast rekening met de plaatsing ten opzichte van de cabine, zodat de bemanning tijdens de rit niet onnodig aan straling wordt blootgesteld. Een tweede controlepunt is oppervlaktebesmetting: bij beschadiging van een collo kan radioactief materiaal zich verspreiden naar de buitenkant van de verpakking of het laadoppervlak, wat een aparte meet- en reinigingsprocedure vereist voordat het voertuig weer voor regulier gebruik wordt vrijgegeven.
Chauffeursopleiding voor klasse 7
Vervoer van radioactieve stoffen vraagt om een aanvullende specialisatie op het basis-ADR-certificaat van de chauffeur. Die specialisatie behandelt onder meer de betekenis van de categorieën en de transportindex, de omgang met afscherming, en de procedure bij een incident waarbij een collo beschadigd raakt of dreigt te beschadigen. Een chauffeur zonder deze aanvullende specialisatie mag geen zendingen binnen klasse 7 vervoeren, ongeacht hoe laag de categorie van het specifieke collo is. Zie het checklist vóór vertrek voor de controles die specifiek bij radioactieve ladingen aandacht vragen, naast de reguliere controlepunten die voor elke ADR-zending gelden.
Vervoer in de praktijk: medische en industriële toepassingen
Radioactieve stoffen in het wegvervoer komen overwegend voort uit twee toepassingsgebieden: medische isotopen voor diagnostiek en behandeling, en industriële bronnen voor bijvoorbeeld materiaalonderzoek. Medische zendingen kennen vaak een kort tijdvenster, omdat de activiteit van het isotoop afneemt naarmate de tijd verstrijkt — vertraging in het vervoer kan de bruikbaarheid van de zending direct aantasten. Industriële bronnen zijn doorgaans stabieler in de tijd, maar vragen om een vergelijkbaar zorgvuldige omgang met afscherming en colli-type. In beide gevallen geldt dat de vergunning van de ontvangende partij en het gekozen colli-type op elkaar moeten aansluiten voordat het transport plaatsvindt.
Voertuigmarkering en noodrespons
Voertuigen die klasse 7-colli boven een bepaalde categorie vervoeren, zijn aan de buitenzijde gemarkeerd zodat hulpdiensten bij een incident direct herkennen met welk type lading ze te maken hebben. Deze markering staat los van de etiketten op de colli zelf en is bedoeld voor de eerste inschatting op afstand, voordat de bemanning of hulpverleners dichterbij komen. Bij een incident met een radioactieve lading geldt een aangepaste noodprocedure ten opzichte van andere klassen: afstand houden krijgt hier nog meer nadruk dan bij bijvoorbeeld een brand of lekkage bij een chemische stof, omdat blootstelling aan straling niet direct waarneembaar is zonder meetapparatuur.
Veelgemaakte fouten
- De transportindex niet herberekenen wanneer meerdere colli in één voertuig worden gecombineerd.
- Een colli-type inzetten dat niet aansluit op de vergunde activiteit of hoeveelheid van de betreffende zending.
- De meldingsplicht bij de bevoegde autoriteit over het hoofd zien bij een zwaardere zending.
- Onvoldoende afstand aanhouden tot categorie II-YELLOW of III-YELLOW colli tijdens laden en lossen.
- Uitgaan van een vast UN-nummer zonder de precieze inhoud, activiteit en vorm van het materiaal te verifiëren.